Financiële opvoeding begint vroeg
Categorie: Geld & gezin | time2organize.nl
Hoe zorg je dat je kinderen later wijs met geld omgaan? Het antwoord begint niet op hun achttiende, maar al lang daarvoor. In deze gids lees je alles over zakgeld, kleedgeld en de financiële opvoeding van peuter tot puber — en hoe je als ouder het verschil kunt maken.
Als je net een kind hebt gekregen, ben je met heel veel bezig. De financiële opvoeding staat waarschijnlijk niet bovenaan je lijstje. Logisch. Toch is het goed om er vroeg bij stil te staan, want de gewoonten die kinderen ontwikkelen rond geld, nemen ze mee voor de rest van hun leven.
Ik ben samen met mijn man de trotse ouder van drie zonen. Al vanaf jonge leeftijd krijgen onze kinderen zakgeld en proberen we hen financieel op te voeden. Net zoals andere onderdelen van de opvoeding, wordt dit niet altijd even goed ontvangen. Maar dat hoort erbij.
Als budgetcoach kom ik bij veel gezinnen over de vloer. Wat me opvalt: de meeste ouders verdienen genoeg om comfortabel van te leven, maar voeden hun kinderen in financieel opzicht nauwelijks op. Bijna de helft geeft aan dat zakgeld of kleedgeld er eigenlijk wel van zou moeten komen, maar dat het er in de praktijk niet van komt.
Dat is jammer. Want kinderen die leren omgaan met een budget, maken later minder snel schulden. En dat is precies wat we willen.
? Oefening baart kunst. Je doet je kind toch ook eerst op zwemles voordat je hem in het diepe gooit? Dat geldt ook voor geld.
Zakgeld: leren omgaan met een budget
Waarom zakgeld geven?
Zakgeld geven is niet zomaar wat geld toestoppen. Het is een oefening. Een kind dat wekelijks of maandelijks een vast bedrag krijgt, leert dat geld eindig is. Dat je niet alles tegelijk kunt kopen. Dat keuzes maken soms pijn doet.
En juist die pijn is waardevol. Wie op jonge leeftijd leert dat je niet elke behoefte onmiddellijk kunt bevredigen, traint daarmee zijn wilskracht. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat kinderen die goed zijn in het uitstellen van behoeften, later beter functioneren op school en in het leven. Dat begint bij een klein zakgeld en een lieve maar duidelijke ‘nee’ van mama of papa.
Hoeveel zakgeld geef je?
Er is geen vast bedrag dat voor elk kind en elk gezin klopt. Het hangt af van de leeftijd van je kind, wat er van het zakgeld betaald moet worden en wat jullie als gezin normaal vinden. Een globale richtlijn:
vanaf 6 jaar: € 1 – € 2,30 per week — Eerste kennismaking met geld
7 – 9 jaar: € 1,40 – € 2,50 per week — Begin kleine keuzes te maken
10 – 12 jaar: € 2,60 – € 4,70 per week — Meer verantwoordelijkheid
12 – 15 jaar: € 20 – € 35 per maand — Overgang naar maandelijks
15 – 18 jaar: € 25 – € 50 per maand — Vaak hebben kinderen op deze leeftijd een baan.
Maak altijd duidelijke afspraken over wat er van het zakgeld betaald moet worden. Bij ons thuis betalen de kinderen bijvoorbeeld mee aan cadeautjes voor het gezin, maar hoeven ze cadeautjes voor vriendjes niet uit hun zakgeld te betalen. Kleine afspraken, maar ze maken een groot verschil.
Spaarders en spenders
Kinderen zijn allemaal anders. Dat merk ik aan mijn eigen drie zonen. Mijn oudste is van nature een spaarder. Hij spaart maandenlang voor iets groots — een iPad, een goede camera voor zijn YouTube-kanaal — en kijkt geen moment achterom. Kleine aankopen vindt hij zonde van zijn geld.
Mijn jongste is precies het tegenovergestelde. Die ziet geld en wil het meteen uitgeven. Vlak voor zijn verjaardag kocht hij een prachtig legopakket van zijn spaargeld, terwijl hij nog cadeau-kaarten had liggen waarvan hij het bestaan allang vergeten was. En toen hij zijn verjaardagsgeld in handen had, wilde hij direct weer iets nieuws kopen, ondanks alle cadeaus die hij net had gekregen.
Mijn antwoord? ‘Nee.’ En dat was geen straf, maar een les.
Eind december heb ik beide jongste jongens een uitgaveverbod opgelegd tot 1 april. Tot die datum mochten ze van mij geen cent uitgeven. Boos waren ze. Want het is toch hun geld?
Ja. Maar opvoeden betekent soms ook ‘nee’ zeggen, ook als het moeilijk is. Door hun kooplust te temperen, konden ze nadenken over wat ze écht wilden. En misschien nog wel belangrijker: ze konden eerst genieten van alles wat ze al hadden.
? Is je kind eerder een spaarder of een spender? Gebruik dat als uitgangspunt bij je gesprekken over geld. Niet om te oordelen, maar om ze te begeleiden.
Lenen? Nee, dankjewel
Toen mijn oudste ouder werd, vroeg weleens of hij van ons geld mocht lenen als het sparen hem te lang duurde. Hij heeft die lening nooit gekregen. Niet omdat we het geld niet hadden, maar omdat ik hem wil leren dat je niet elke behoefte onmiddellijk kunt bevredigen.
Als een kind leert dat papa of mama altijd bijspringt, leert het ook dat er altijd een vangnet is. Dat klinkt lief, maar het is geen goede voorbereiding op het echte leven. Banken lenen namelijk ook niet zomaar geld uit en als ze dat wel doen, kost het geld.
Kleedgeld: budgetteren voor pubers
Wanneer begin je met kleedgeld?
Ergens in de puberteit verandert er iets. Hoe ze eruitzien wordt ineens heel belangrijk. Merkkleding, de nieuwste sneakers, alles moet kloppen. Dat is het moment waarop je als ouder kunt zeggen: prima, maar dan doe je het met je eigen budget.
Kleedgeld is niet bedoeld om jezelf als ouder te ontzien. Het is een leermoment. Je kind leert hoe je een beperkt budget verdeelt over dingen die nodig zijn, zoals een warme winterjas, en dingen die leuk zijn, zoals die nieuwe trui die over drie maanden alweer uit de mode is.
Mijn advies: begin er vroeg mee. Ga de eerste keer gerust mee winkelen. Wijs je kind erop dat er ook nog een winterjas moet komen, dat er genoeg geld over moet blijven voor de noodzakelijke dingen. Dat is geen betutteling, dat is leren plannen.
Wat valt er onder kleedgeld?
Maak dit vooraf heel duidelijk. Valt sportkleding er ook onder? Ondergoed? Schoenen? Een schooltas? Als je dit niet afspreekt, ontstaat er gedoe. Zorg dat jullie allebei weten wat er van het kleedgeld gekocht moet worden en wat er buiten valt.
Een handig uitgangspunt: alles wat je kind zelf kiest, valt onder het kleedgeld. Wat jij als ouder nodig vindt en zelf kiest, betaal je ook zelf. Denk aan de basisbehoeften die een kind nu eenmaal nodig heeft.
Hoeveel kleedgeld geef je?
Ook hier geldt: dat verschilt per gezin. Factoren die meespelen zijn het soort kleding dat je kind nodig heeft, hoeveel er al in de kledingkast hangt en wat jullie als gezin normaal vinden om aan kleding uit te geven. Een globale richtlijn voor maandelijks kleedgeld:
12 – 14 jaar: € 30 – € 50 per maand — Eerste stap in eigen keuzes
14 – 16 jaar: € 50 – € 75 per maand — Meer vrijheid, meer verantwoordelijkheid
16 – 18 jaar: € 75 – € 100 per maand — Richting volwassenheid
Pas dit aan op jullie eigen situatie. En wees niet bang om bij te sturen als het niet werkt. Het doel is dat je kind leert niet dat het in één keer perfect gaat.
? Laat je kind zijn of haar kleedgeld bijhouden in een notitieblokje of een eenvoudige app. Zo zien ze zelf wat er binnenkomt en wat er uitgaat. Dat is de eerste stap naar financieel bewustzijn.
Als het niet lukt: een budgetcoach als cadeau
Een nieuw fenomeen
De afgelopen jaren merk ik als budgetcoach een nieuwe trend. Steeds vaker bellen ouders mij, niet voor zichzelf, maar voor hun volwassen kind. Ze kijken al jaren met lede ogen toe hoe hun zoon of dochter geld uitgeeft aan kleding, uit eten gaan of luxe gadgets, terwijl de schulden oplopen. Ze willen helpen, maar weten niet hoe.
Het idee: geef een budgetcoach cadeau. Voor Sinterklaas, voor een verjaardag, of gewoon omdat het tijd wordt.
Het is een goed idee maar er zijn een paar voorwaarden.
De belangrijkste voorwaarde: de wil moet er zijn
Een budgetcoach is geen opvoeder en geen rechter. Ik ga niet tegen iemand zeggen wat ze fout doen en hoe het beter moet. Dat werkt namelijk niet.
Het belangrijkste ingrediënt voor een succesvol traject is of de wil er is om te veranderen. Niet de wil van de ouder, maar de wil van de zoon of dochter zelf. Iemand moet zelf het gevoel hebben dat er iets moet veranderen, moet last hebben van het niet hebben van overzicht.
Zolang het voor iemand geen probleem is om rood te staan, kan ik ook niet helpen. Hoe goed mijn bedoelingen ook zijn.
Bij een intake vraag ik altijd: waarom wil jij dit? Soms is het antwoord eerlijk: omdat ik zo zat ben van dat geruzie met mijn ouders. Dat snap ik. Maar dan vraag ik verder: wat hoop je zelf dat dit traject je oplevert? Want dat is de sleutel.
Wat ik dan doe
Als de wil er is, gaan we samen aan de slag. Ik ga niet af op wat de ouder mij heeft verteld, maar breng zelf in kaart waar het geld naartoe gaat. Ik kijk naar vaste lasten én variabele uitgaven. Ik geef aan wat mij opvalt, zowel in positieve als in negatieve zin.
Want lang niet alles is fout. Iemand met een hoog inkomen maar een hoge huur heeft het misschien gewoon structureel moeilijk om te sparen, zonder dat dat iets zegt over hoe slim of verantwoordelijk die persoon is. Ik houd altijd rekening met de hele situatie.
Mijn doel is altijd hetzelfde: de stress rondom geld wegnemen en werken aan een gezonde spaarrekening. Maar daarvoor is mijn komst ook welkom bij ouders van jonge kinderen die voor het eerst nadenken over zakgeld of bij stellen die als jong gezin grip willen krijgen op hun financiën.
“Hadden we dit maar eerder gedaan.”
— Tweeverdieners met jong gezin
Waarom dit zo belangrijk is
Het aantal jongeren met schulden loopt in de afgelopen 20 jaar steeds verder op. En dat terwijl jongeren de afgelopen jaren meer zijn gaan verdienen ook naast hun studie.
Meer verdienen betekent blijkbaar niet automatisch wijzer omgaan met geld.
Veel van die jongeren geven aan nooit financiële opvoeding te hebben gehad. Dat is geen verwijt aan hun ouders, veel ouders hebben zelf nooit geleerd hoe je met geld omgaat. Maar het is wél een reden om er nu mee te beginnen.
Des te meer reden om kinderen in een veilige omgeving en onder toezicht met geld te leren omgaan.
En dan is er nog iets. Wie straks een huis wil kopen, kan nog maar 100% van de waarde van de woning financieren. Eigen geld meenemen is geen luxe meer het is een vereiste. Kinderen die leren sparen, staan straks sterker.
Samenvatting: wat kun je vandaag al doen?
- Begin vroeg met zakgeld, ook al is het maar een paar euro per week.
- Maak duidelijke afspraken over wat er van het zakgeld betaald moet worden.
- Durf ‘nee’ te zeggen. Dat is geen straf, maar een les.
- Introduceer kleedgeld zodra kleding een rol gaat spelen in het leven van je kind.
- Ga de eerste keer mee winkelen en bespreek keuzes samen.
- Is je kind al volwassen en loopt het financieel mis? Overweeg dan een budgetcoach, maar alleen als de wil er is.
- Weet je niet waar je moet beginnen? Plan een gratis kennismakingsgesprek.
? Zakgeld en kleedgeld zijn leergeld. Wees als ouder wijs en geef je kind op tijd de handvatten om financieel wijs op te groeien.
Persoonlijk advies nodig?
Elke gezinssituatie is anders. Heb je vragen over hoe je dit aanpakt voor jouw kinderen, of wil je eens sparren over de financiële opvoeding in jouw gezin? Ik help je graag verder.
Het telefonische kennismakingsgesprek is gratis en vrijblijvend. Geen verplichtingen, wel duidelijkheid.
? Plan een gratis kennismakingsgesprek
? Of mail me op info@time2organize.nl
Meer lezen?
Deze gids hoort bij de categorie Geld & gezin. Gerelateerde artikelen op time2organize.nl:
- Kostgeld — het is hier toch geen hotel
- Mijn kind wordt 18, wat betekent dit financieel?
- Kinderbijslag — wat doe jij ermee?
- Hoe eerlijk verdelen jullie je geld?
- Gezamenlijke bankrekening of niet?